หากทำความเข้าใจง่ายๆ มาริโมะไม่ได้แตกต่างจากตะไตร่ตามอ่างบัวมากนัก แต่ลักษณะการแตกแขนงและสภาพที่มันเติบโตทำให้กลายเป็นก้อนกลม ดังนั้นการตรวจสอบว่ามาริโมะ หรือสาหร่าย Aegagropila linnaei เป็นชนิดนั้นจริงหรือไม่? ทำได้โดยดูจากผิวสัมผัส หรือส่องใต้กล้องจุลทรรศน์ โดยสาหร่ายหรือตะไคร่น้ำของไทยที่เป็นฝาแฝดของกับมาริโมะได้แก่ สาหร่ายไก ในสกุล Cladophora และ Rhizoclonium และสาหร่ายเตา สกุล Spirogyra (scale bar = 10 um : ภาพโดย ดร. จีรพร เพกเกาะ)

       แล้วในบ้านเราพบสาหร่ายที่มีลักษณะคล้ายๆ แบบนี้บ้างไหม? หรือมีสาหร่ายไทยชนิดไหนโตมาเป็นก้อนกลมๆ บ้างหรือเปล่า? จากข้อมูลที่นายปรี๊ดสอบถามผู้เชื่ยวชาญก็ได้คำตอบว่า สาหร่ายที่มีลักษณะเป็นเส้นสายสีเขียวคล้ายมาริโมะ ในประเทศไทยมักเรียกรวมๆ ว่า “สาหร่ายไก” ซึ่งหมายถึงสาหร่ายชนิดที่มีเส้นสายยาวๆ ที่ไหลพลิ้วอยู่ใต้น้ำไหล ใช้ทำอาหารได้ โดยส่วนมากเป็นสาหร่ายสกุล Cladophora และ Rhizoclonium ส่วนเจ้า Aegagropila linnaei นั้นก็พบได้บ้างเช่นกัน แต่มีจำนวนน้อย
       
       มักพบสาหร่ายไกในแหล่งน้ำสะอาด ไหลแรง ในอ่างเลี้ยงบัว หรือบ่อปลา มีช่วงการเติบโตสูงสุดจนเก็บเกี่ยวมาทำอาหารท้องถิ่นได้ และในช่วงฤดูหนาวต่อต้นฤดูร้อน โดยเฉพาะที่แม่น้ำน่าน และแม่น้ำโขง ซึ่งสามารถนำมาปรุงเป็นเมนู “สาหร่ายไกยี” สินค้า OTOP ชื่อดังของ จ.น่าน เป็นผงสาหร่ายผสมสมุนไพร คล้ายผงโรยข้าวของญี่ปุ่น
       
       ด้วยกระแสที่แรงจัดของเจ้ามาริโมะ ทำให้พ่อค้าแม่ค้าบางคนนำสาหร่ายไกและสาหร่ายเตามาปั้นเป็นก้อนกลมๆ หลอกขายว่าเป็นมาริโมะ จนต้องฉะกันเป็นเรื่องเป็นราวใหญ่โตหลายราย แล้วแบบนี้จะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นมาริโมะของจริง? ผู้เชี่ยวชาญด้านสาหร่ายแนะนำว่าวิธีที่ง่ายที่สุด คือ การสังเกตความแตกต่างของผิวสัมผัส และการส่องใต้กล้องจุลทรรศน์
       
       หากดูด้วยตาเปล่า สาหร่ายที่มีลักษณะเป็นเส้นสายนั้นดูแทบไม่ต่างกัน แต่สารที่สะสมในผนังเซลล์ เช่น ไคตินทำให้มีผิวสัมผัสต่างกันออกไป เช่น สาหร่ายไกสกุล Cladophora และ Rhizoclonium ที่พบในน้ำไหลถึงแม้จะนุ่มเบา แต่ก็มักมีผิวสัมผัสหยาบกระด้างเล็กน้อย ส่วนสาหร่ายเตาหรือสกุล Spirogyra ซึ่งพบในน้ำนิ่ง มีลักษณะนุ่มและลื่นมาก ส่วนมาริโมะหรือ Aegagropila linnaei นั้นมีเส้นสายที่ค่อนข้างนุ่มไม่หยาบ ไม่ลื่นเท่าสาหร่ายเตา แต่ถ้านำมาส่องใต้กล้องจุลทรรศน์ ก็จะบอกลักษณะได้ชัดเจนจากการแตกกิ่งก้านที่ต่างกัน
       
       รู้ถึงขนาดนี้แล้วนักวิจัยไทยทำอะไรบ้างไหม? นักวิจัยบ้านเราก็ไม่น้อยหน้านะครับ มีการสร้างนวัตกรรมสร้างมาริโมะแบบไทยๆ และจดสิทธิบัตรมาตั้งแต่ปี 2551 รวมถึงมีการจำหน่ายในท้องตลาดมานานแล้ว โดย อ.ราเมศ จุ้ยจุลเจิม จากมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร ซึ่งนำสาหร่ายไกสกุล Cladophora มากระตุ้นให้เกิดการแบ่งเซลล์แบบพิเศษเพื่อทำให้เกิดการแตกกิ่งก้านสั้นๆ โดยรอบแขนงข้อและเมื่อนำไปเกาะกับโครงสร้างที่ปั้นเป็นก้อนกลมและสร้างระบบน้ำหมุนวนก็ทำให้สาหร่ายไกไทยๆ เติบโตได้แบบมาริโมะของญี่ปุ่นได้เหมือนกัน ที่สำคัญสาหร่ายบอลแบบไทยๆ นี้มีความสามารถในการบำบัดน้ำในตู้ปลาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยช่องว่างภายในก้อนสาหร่าย เรียกว่านำถ้าใส่ลงในตู้ปลาก้อนนึงก็ได้ถึงสองเพราะทั้งน่ารักและทำให้น้ำใสได้ในก้อนเดียว
       
       การเห่อของแปลก ของนำเข้าเป็นพักๆ ของวัยรุ่นไทยคงไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่น่าติดว่าในยุคทุนนิยมที่การตลาดข้ามชาติทำได้ง่ายดาย พอๆ กับเข้าถึงข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่ท่วมท้น กลับไม่ค่อยมีส่วนกระตุ้นให้เกิดนวัตกรรมใหม่ๆ บนฐานคิดแบบไทยๆ สักเท่าไหร่นัก มาริโมะจึงน่าจะเป็นตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่แม้คนทั่วไปจะมองว่าจุดขายของมันคือความกลมกิ๊กเฉพาะตัว แต่สาหร่ายก็ไม่ได้ขายแค่ตัวมันเอง คนท้องถิ่นต่างหาก ที่สร้างเรื่องราวที่เริ่มต้นจากนิเวศวิทยาท้องถิ่น จนขยายสู่วัฒนธรรม ความเชื่อ และกลายเป็นมูลค่าทางการตลาดในที่สุด เพราะมาริโมะไม่ใช่แค่ก้อนสาหร่าย แต่เป็นการขายเรื่องราวของพวกมันในธรรมชาติ และความเป็นญี่ปุ่นไปพร้อมๆ กัน
       
       ความหลากหลายทางชีวภาพในบ้านเราสูงกว่าญี่ปุ่นหลายเท่า คนไทยรุ่นใหม่ก็ไม่ได้ด้อยหรือมีความคิดสร้างสรรค์น้อยหน้าใคร หากเริ่มต้นสนใจมองสิ่งมีชีวิตรอบๆ ตัวให้ชัดเจนมากขึ้น ไม่แน่สักวันเราอาจจะมีสินค้า หรือนวัตกรรมใหม่ๆ วางขายทั่วโลกไม่แพ้เจ้ามาริโมะ