ลักษณะเด่นๆของวัฒนธรรมญี่ปุ่น

ข้อมูลญี่ปุ่น 11 กรกฎาคม 2554

ความหลากหลาย
       วัฒนธรรมญี่ปุ่นเป็นวัฒนธรรมหลากหลาย อันเนื่องมาจากการเข้ามาอยู่ด้วยกันแต่ไม่ได้หลอมรวมกันเป็นหนึ่งเดียวของ วัฒนธรรมที่มีรากฐานแตกต่างกัน ตัวอย่างมีให้เห็นมากมายโดยรอบตัวเรา เช่น วัฒนธรรมทางการเมืองของญี่ปุ่น จะเห็นได้ชัดเจนว่าเป็นระบบใหม่ที่ประกบเข้าไปในระบบการเมืองแบบเก่าของ ญี่ปุ่นเสื้อผ้า อาหาร ที่อยู่อาศัยของชาวญี่ปุ่น เป็นการปะติดปะต่อกันของสไตล์ตะวันตก ศาสนาก็นับถือไปหมดทั้งพระเจ้าและพระพุทธเจ้า แม้ในภาษาญี่ปุ่นที่ใช้กันอยู่ในชีวิตประจำวันก็มีคำที่มาจากภาษาจีนกว่า ครึ่ง
       สาเหตุที่ชนชาติญี่ปุ่นสามารถปะติดปะต่อวัฒนธรรมหลากหลายเข้าด้วยกัน จนเป็นวัฒนธรรมประจำชนชาตินั้น ได้แก่ การที่ชาวญี่ปุ่นมีความกระตือรือร้น สนใจในวัฒนธรรมที่
แปลกออกไป กับการที่อยู่ในสภาพแวดล้อมที่จะรับวัฒนธรรมต่างชาติได้ตามที่จำเป็นโดยมิ ได้ถูกรุกรานแทรกแซงจนวัฒนธรรมดั้งเดิมสูญเสียไป

ความเป็นเอกภาพ
       วัฒนธรรมญี่ปุ่นไม่ได้ แตกต่างกันไปตามท้องที่ศาสนาหรือแม้แต่ปัจเจก บุคคล ไม่ว่าชาวญี่ปุ่นผู้นั้นจะอาศัยอยู่ที่ใด จะนับถือศาสนาอะไรหรือจะเป็นคนอย่างไร วัฒนธรรมที่ติดตัวเขานั้นก็แทบจะเหมือนกับชาวญี่ปุ่นคนอื่นๆ ทุกประการ เปรียบวัฒนธรรมของญี่ปุ่นเหมือนขนมคินทาโร (kintarou-ame) ซึ่งไม่ว่าจะตัดตรงไหนก็จะปรากฎภาพของคินทะโรให้เห็น ความเป็นเอกภาพนี้มีสาเหตุเนื่องจากมีชาวญี่ปุ่นอาศัยอยู่หนาแน่นในประเทศ ญี่ปุ่นอันคับแคบและเนื่องจากชนชาติญี่ปุ่นดำเนินชีวิตประจำวันอยู่ภายใต้ การควบคุมที่เข้มงวดถี่ถ้วนของผู้ปกครองประเทศมาเป็นเวลานานสร้างค่านิยมให้ ชาวญี่ปุ่นต้องคิดถึงกลุ่มองค์กรที่ตนสังกัดหรือประเทศชาติมากกว่าตัวบุคคล

การทำให้เป็นของญี่ปุ่น
       ชาติญี่ปุ่นมักจะแปลวัฒนธรรมที่มาจากภายนอกให้เป็นสิ่งใหม่ที่ตนเอง ชอบได้เป็นอย่างดีตัวเอย่างที่ชัดเจนจากประวัติศาสตร์ก็คือ การดัดแปลงอักษรจีน (Kanji) ให้เป็นอักษรของตนเอง (Kana) แล้วใช้อักษรนั้นเขียนผลงานต่างๆ เช่น นิยายดีเด่นในสมัยเฮอันที่รู้จักกันดี คือ เก็นจิ โมะโนะงะตะริ (Genji Monogatari) 

       ศาสนาพุทธในสมัยคะมะคุระ ก็เป็นตัวอย่างของการทำให้เป็นของญี่ปุ่น ศาสนาพุทธเข้ามาสู่ญี่ปุ่นตั้งแต่ คริสศตวรรษที่ 6 แต่เพิ่งจะได้รับการยอมรับว่าไม่ใช่ศาสนานอกของชนชาติญี่ปุ่น โดย โฮเน็น และศิษย์นาม ชินรัน ในสมัยคะมะคุระ โฮเน็นสอนว่าการสวดมนต์ถึงพระพุทธองค์ สามารถไถ่ถอนสิ่งอกุศลได้ทั้งปวง ส่วนชินรันได้ย้ำว่าพระพุทธองค์นั้นได้เตรียมสวรรค์ไว้ให้แก่ผู้มีใจกุศลและ ลงโทษผู้มีใจอกุศล คำสอนของทั้งสองเป็นสิ่งที่เข้าใจง่ายสำหรับชาวญี่ปุ่น จึงได้รับความศรัทธาจากประชาชนตั้งแต่นั้นมา

การเน้นหนักในรูปธรรม
       ชาวญี่ปุ่นให้ความสำคัญในรูปธรรมมากกว่านามธรรม ให้น้ำหนักวิธีการมากกว่าหลักการ การเปลี่ยนพุทธศาสนาจากหลักปรัชญามาเป็นการพูดถึงบาปบุญคุณโทษและบุญกุศลใน ชาตินี้ก็เป็นตัวอย่างหนึ่ง การนำวิธีการของลัทธิขงจื้อมาใช้ในการปกครองหัวเมืองสมัยเอะโดะมากกว่าจะยึด หลักปรัชญามาสั่งสอนก็เป็นอีกตัวอย่างหนึ่ง หรือแม้แต่จนสมัยปัจจุบัน ที่ชาวญี่ปุ่นสนใจวิทยาศาสตร์ประยุกต์มากกว่าวิทยาศาสตร์บริสุทธิ์ก็จะ สะท้อนให้เห็นถึงลักษณะวัฒนธรรมนี้เป็นอย่างดี